فشار خون : راهنمای جامع علائم، درمان و کنترل در خانه

فشار خون بالا بی دلیل لقب «قاتل خاموش» را به خود نگرفته است. این بیماری بدون علامت، سال ها در بدن باقی می ماند و ناگهان با پیامدهای خطرناکی مانند سکته قلبی، نارسایی کلیه یا سکته مغزی ظاهر می شود. از سوی دیگر، فشارخون پایین نیز گرچه کمتر شنیده می شود، اما می تواند منجر به گیجی، غش، خستگی شدید و حتی تهدید جان شود.

براساس آمار جهانی، نزدیک به یک میلیارد نفر در دنیا به فشارخون بالا مبتلا هستند. در ایران نیز از هر سه نفر، یک نفر به این بیماری دچار است. این یعنی جان میلیون ها نفر در معرض خطر قرار دارد، بدون آن که از آن آگاه باشند.

خبر خوب اینکه فشارخون بالا و پایین، اگرچه خطرناک اند، اما با سنجش منظم و تغییر سبک زندگی یا درمان دارویی، قابل کنترل هستند. تنها راه پیشگیری از عوارض خاموش فشار خون، شناخت اعداد حیاتی بدن و پیگیری منظم وضعیت سلامت است. در واقع، آگاهی از فشارخون اولین قدم برای محافظت از قلب، مغز و کلیه های شماست.

در این مقاله، فشارخون، مفاهیم مرتبط و چگونگی سنجش فشارخون در خانه را بررسی خواهیم کرد و بهترین روش های درمان و پیشگیری را معرفی می کنیم.

فشارخون چیست؟

فشارخون نیرویی است که خون هنگام پمپاژ توسط قلب، به دیواره های سرخرگ ها وارد می کند. این فشار در طول روز براساس شرایطی همچون فعالیت های بدنی، حالت احساسی، خواب یا مصرف برخی دارها تغییر می کند. بالا یا پایین بودن فشارخون می تواند عوارضی برای سلامتی داشته باشد.

فشار سیستولیک و دیاستولیک یعنی چه؟

هردو عدد فشارخون (سیستولیک و دیاستولیک) در ارزیابی سلامت قلب و عروق اهمیت دارند و تغییراتشان می تواند نشان دهنده مشکلاتی مانند سختی رگ ها، کم آبی بدن یا نارسایی قلب باشد. در واقع فشار سیستولیک و دیاستولیک هر کدام بیانگر مرحله ای از فعالیت قلب هستند:

فشار سیستولیک

فشار سیستولیک (systolic) میزان فشاری است که خون هنگام پمپاژ از قلب به درون سرخرگ ها وارد می کند. این فشار در زمان انقباض قلب ایجاد می شود و معمولا بالاترین مقدار فشارخون در هر ضربان قلب است. فشار سیستولیک کمتر از 120 میلی متر جیوه در حالت استراحت، طبیعی در نظر گرفته می شود. مقادیر بالاتر از 130 در سطح 1 و 2 فشارخون بالا قرار می گیرند و بالاتر از 180 نیازمند مداخله فوری پزشک است. همچنین فشارسیستولیک کمتر از 90 نیز به عنوان فشارخون پایین شناخته می شود.

فشار دیاستولیک

فشار دیاستولیک (diastolic) میزان فشاری را نشان می دهد که خون هنگام استراحت بین دو ضربان، به دیواره رگ ها وارد می کند. فشار دیاستولیک طبیعی کمتر از 80 میلی متر جیوه است. اگر این عدد به زیر 60 برسد، می تواند نشانه ای از فشارخون پایین و اگر از 90 بالاتر رود، احتمال فشارخون بالا وجود دارد. فشار دیاستولیک بالاتر از 120 میلی متر جیوه نیز وضعیت بحرانی تلقی می شود.

فشارخون نرمال چند است؟

فشارخون نرمال به طور معمول ۱۲۰/۸۰ میلی متر جیوه در نظر گرفته می شود. اما واقعیت این است که فشارخون نرمال، بالا یا پایین، لزوما برای همه افراد یکسان نیست و در افراد مختلف می تواند معنای متفاوتی داشته باشد. وضعیت جسمی، سن، بیماری های زمینه ای و حتی داروهایی که مصرف می کنید، همگی در میزان فشارخون شما تأثیرگذار هستند.

برای درک بهتر این موضوع، فرض کنید سایز کفشی برای یک کودک مناسب و راحت است؛ اما آیا این سایز کفش برای یک فرد بزرگسال هم مناسب خواهد بود؟ طبیعتا خیر. فشارخون نرمال نیز چنین حالتی دارد؛ عددی ثابت و واحد برای همه نیست. ممکن است عددی که برای یک فرد طبیعی و سالم محسوب می شود، برای فردی دیگر هشداری جدی از وجود مشکل باشد.

فشارخون در بزرگسالان

فشارخون نرمال در کودکان و نوجوانان

جدول فشارخون استاندارد براساس سن و جنسیت

فشارخون بالا چیست؟

فشار خون بالا (Hypertension) وضعیتی است که در آن فشار وارد شده توسط خون به دیواره رگ ها به طور مداوم بیشتر از حد نرمال است، در این حالت معمولا عدد بالا (سیستولیک) ۱۳۰ یا بیشتر و عدد پایین (دیاستولیک) 90 یا بیشتر می باشد. این بیماری معمولا بدون علامت است و به همین دلیل به آن “قاتل خاموش” گفته می شود، زیرا ممکن است سال ها بدون تشخیص باقی بماند و در این مدت به قلب، مغز، کلیه و رگ ها آسیب وارد کند. با این حال، فشار خون بالا قابل کنترل است و با تغییر سبک زندگی، تغذیه مناسب، فعالیت بدنی منظم و در صورت نیاز مصرف دارو، می توان آن را به سطح ایمن رساند و از بروز عوارض جدی جلوگیری کرد.

علت فشارخون بالا چیست؟

فشارخون بالا به دو نوع اولیه و ثانویه تقسیم می شود و براساس نوع فشارخون می توان علت آن را تشخیص داد. هر دو نوع نیاز به درمان و کنترل دارند، چرا که در صورت کنترل نشدن، می توانند خطر ابتلا به عوارض جدی قلبی، کلیوی و مغزی را افزایش دهند.

فشارخون اولیه

فشار خون اولیه معمولا در نتیجه ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی ایجاد می شود. این نوع فشار خون با عوامل خطر مشخصی مانند افزایش سن، چاقی، سابقه خانوادگی، کم تحرکی، مصرف دخانیات و نژاد در ارتباط است، که هر یک به تنهایی نیز می توانند زمینه ساز بروز فشار خون بالا باشند. فشار خون اولیه اغلب در بزرگسالان دیده می شود و شایع ترین نوع پرفشاری خون است.

فشارخون ثانویه

فشار خون ثانویه زمانی ایجاد می شود که یک بیماری زمینه ای یا مصرف برخی داروها باعث افزایش فشار خون شود. از جمله عوامل شایع بروز فشار خون ثانویه می توان به قرص های ضدبارداری، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، داروهای ضدافسردگی، آپنه خواب و اختلالات غدد درون ریز اشاره کرد. بر اساس مطالعات، حدود ۲ تا ۱۰ درصد از بزرگسالان به فشار خون ثانویه مبتلا هستند. برخلاف فشار خون اولیه که علت مشخصی ندارد، فشار خون ثانویه اغلب قابل درمان است؛ چرا که با شناسایی و رفع عامل زمینه ای، می توان فشار خون را به سطح طبیعی بازگرداند.

علائم فشارخون بالا

بیشتر افراد مبتلا به فشارخون بالا علائمی ندارند، حتی در صورتی که مقادیر فشارخون به سطح خطرناکی برسد، ممکن است این بیماری بدون علامت سالها باقی بماند. در برخی موارد ممکن است در بعضی افراد با علائمی همچون سردرد شدید، تنگی نفس و خونریزی بینی همراه باشد اما لازم به ذکر است این علائم زمانی بروز می کند که فشارخون به مرحله شدید یا تهدید کننده ای برسد.

فشارخون بالا در بارداری

افزایش فشارخون در دوران بارداری می تواند دلایل متعددی داشته باشد. در این دوران، بدن دچار تغییرات هورمونی قابل توجهی می شود که روی عملکرد رگ های خونی تاثیر می گذارد. این تغییرات ممکن است باعث انقباض یا آسیب به دیواره  عروق شوند و در نتیجه فشارخون افزایش یابد. همچنین، افزایش وزن مادر در دوران بارداری باعث می شود فشار بیشتری بر قلب وارد شود و همین عامل نیز می تواند در بالا رفتن فشارخون نقش داشته باشد. از سوی دیگر، در بارداری اول، بدن هنوز به حضور جفت و جنین عادت ندارد و ممکن است واکنش های ایمنی شدیدتری از خود نشان دهد که با افزایش فشارخون همراه باشد.

درمان و کنترل فشارخون بالا در بارداری

برای کاهش خطرات احتمالی و حفظ سلامت مادر و جنین، انجام اقدامات زیر توصیه می شود:

اندازه گیری منظم فشارخون در خانه برای پیگیری نوسانات احتمالی.

مصرف داروهای ایمن تحت نظر پزشک جهت کنترل فشارخون در محدوده ی مناسب.

ویزیت های مکرر دوران بارداری برای ارزیابی سلامت عمومی مادر و رشد طبیعی جنین.

مصرف آسپرین در سه ماهه دوم در صورت صلاحدید پزشک، به منظور پیشگیری از پره اکلامپسی.

فشارخون مقاوم به درمان چیست؟

فشارخون مقاوم به درمان وضعیتی است که در آن فشارخون با وجود مصرف هم زمان حداقل سه داروی متفاوت، همچنان بالا باقی می ماند. برای کنترل این نوع فشارخون، رعایت برخی تغییرات سبک زندگی ضروری است؛ از جمله کاهش مصرف نمک، پرهیز از الکل و دخانیات، انجام فعالیت بدنی منظم و استفاده دقیق و منظم از داروهایی که توسط پزشک تجویز شده اند. در برخی موارد، پزشک ممکن است داروی چهارمی نیز برای تنظیم بهتر فشارخون اضافه کند.

فشارخون عصبی چیست؟

استرس و اضطراب می توانند باعث افزایش موقتی فشار خون شوند. در شرایط استرس زا، بدن هورمون هایی ترشح می کند که باعث افزایش ضربان قلب و تنگ شدن رگ های خونی می شود که این فرآیند منجر به بالا رفتن موقتی فشار خون می شود. در حالی که استرس و اضطراب می توانند فشار خون را به طور موقت افزایش دهند، به طور مستقیم باعث افزایش طولانی مدت فشار خون نمی شوند. با این حال، استرس مزمن می تواند به شیوه های ناسالم زندگی منجر شود که این موارد ممکن است فشار خون را افزایش دهد.

برای کنترل استرس و اضطراب، می توان به فعالیت هایی مانند ورزش منظم، خواب کافی، کاهش مصرف غذاهای ناسالم و مشاوره با پزشک اشاره کرد. همچنین مصرف داروهایی مانند بتابلاکرها (Beta-blockers) نیز برای کاهش اثرات استرس و اضطراب بر فشار خون می تواند مفید باشد.

علت بالا رفتن ناگهانی فشار خون در شب

بالا رفتن ناگهانی فشار خون در شب ممکن است به دلایل مختلفی رخ دهد؛ از جمله اختلال در الگو طبیعی کاهش فشار خون شبانه، وقفه های تنفسی در خواب، بیدار شدن های مکرر، اضطراب یا کوتاه بودن اثر داروی فشارخون. در حالت طبیعی، فشار خون هنگام خواب باید حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد کاهش یابد. اما در برخی افراد، نه تنها کاهش نمی یابد بلکه ممکن است افزایش نیز پیدا کند. این وضعیت که به آن فشار خون شبانه گفته می شود، با افزایش خطر ابتلا به بیماری های قلبی، سکته مغزی و نارسایی کلیوی همراه است.

بنابراین بررسی منظم فشار خون، به‌ویژه در طول شب، برای افراد مبتلا به پرفشاری خون بسیار ضروری است.

فشارخون پایین چیست؟

فشارخون پایین (Hypotension) زمانی رخ می دهد که خون با فشار کمتری در رگ ها جریان یابد، در این حالت فشار خون به طور قابل توجهی کمتر از حد طبیعی باشد. در این حالت، به طور کلی، فشار سیستولیک کمتر از ۹۰ میلی متر جیوه و فشار دیاستولیک کمتر از ۶۰ میلی متر جیوه به عنوان فشارخون پایین شناخته می شود. برخی افراد به طور طبیعی فشارخون پایین دارند و این موضوع برایشان مشکل ساز نیست. اما اگر افت فشار به صورت ناگهانی رخ دهد، ممکن است نشانه ای از یک مشکل سلامتی باشد. این وضعیت زمانی نگران کننده است که قلب، مغز یا سایر اندام های حیاتی خون کافی دریافت نکنند، زیرا در چنین شرایطی خطر بروز حمله قلبی یا سکته مغزی افزایش می یابد.

علائم فشارخون پایین

وقتی فشارخون بیش از حد پایین بیاید، ممکن است بدن شما نتواند به اندازه کافی اکسیژن دریافت کند و عملکردهای طبیعی خود را انجام دهد. در این حالت شاهد علائمی همچون سرگیجه، سبکی سر، بی ثباتی، تاری دید، ضعف، گیجی، پوست سرد و مرطوب، حالت تهوع و حتی غش و بیهوشی را تجربه کنید.

فشارخون پایین در بارداری

در دوران بارداری، تغییرات زیادی در بدن ایجاد می شود که می تواند بر فشارخون تاثیر بگذارد. به طور معمول، در سه ماه اول بارداری فشارخون کمی پایین تر از حد نرمال است. این کاهش به دلیل گشاد شدن رگ های خونی برای افزایش جریان خون به سمت رحم اتفاق می افتد.
فشارخون پایین در بارداری ممکن است با علائمی مانند سرگیجه، ضعف، غش و در برخی موارد با خطراتی برای سلامت جنین همراه باشد. به همین دلیل، پایش روزانه فشارخون در دوران بارداری اهمیت بالایی دارد. در صورت مشاهده مقادیر پایین تر از حد معمول، لازم است اقدامات لازم با مشورت پزشک انجام شود.

فشارخون پایین و سرگیجه

فشار خون پایین می تواند منجر به سرگیجه شود. زمانی که فشار خون شما پایین می آید، خون کافی به مغز نمی رسد، که می تواند باعث احساس سبکی سر یا سرگیجه شود. این احساس معمولا زمانی بروز می کند که شما به سرعت از حالت نشسته یا دراز کشیده به ایستاده تغییر وضعیت دهید. در صورتی که فشار خون به طور مداوم پایین باشد یا به طور ناگهانی کاهش یابد، ممکن است دچار سرگیجه، تاری دید، یا حتی غش کنید.

عادت های روزانه برای کاهش فشار خون

برخی عادت های روزانه نقش مهمی در کنترل فشارخون بالا دارند، با به کارگیری این راهکارها می توانید فشار خون را کاهش دهید.

کاهش وزن

اضافه وزن یکی از عوامل مهم افزایش فشار خون است. حتی کاهش چند کیلو وزن می تواند تاثیر چشمگیری بر کنترل فشار خون داشته باشد. به طور میانگین، با هر یک کیلوگرم کاهش وزن، فشار خون حدود ۱ میلی متر جیوه کاهش می یابد. توجه داشته باشید که دور کمر بیش از 102 سانتی متر در آقایان و 89 سانتی متر در خانم ها خطر فشار خون بالا را افزایش می دهد.

رژیم غذایی سالم

مصرف میوه، سبزیجات، غلات کامل و لبنیات کم چرب می تواند فشار خون را تا 11 میلی متر جیوه کاهش دهد. مواد غذایی سرشار از پتاسیم نیز اثرات مضر سدیم را خنثی می کنند و به کاهش فشار کمک می کنند.

ورزش منظم

ورزش هوازی مانند پیاده روی، دوچرخه سواری یا شنا، فشار خون را بین 5 تا 8 میلی متر جیوه پایین می آورد. حداقل روزی 30 دقیقه فعالیت بدنی مداوم داشته باشید. استمرار در ورزش مهم است، زیرا در صورت توقف، فشار خون دوباره بالا می رود.

ترک سیگار

سیگار یکی از عوامل تشدید فشار خون است. ترک سیگار نه تنها فشار خون را کاهش می دهد، بلکه خطر بیماری های قلبی را نیز کم می کند.

 کاهش استرس

استرس به تنهایی ممکن است باعث فشار خون بالا نشود، اما استرس روزمره می تواند فشار خون را حتی در افرادی که دارو مصرف می کنند بالا ببرد. مدیریت استرس از طریق روش های غیر دارویی مانند رفتاردرمانی شناختی، بازخورد زیستی (بیوفیدبک) و تکنیک هایی مانند یوگا، مدیتیشن و ذهن آگاهی می تواند کمک کننده باشد.

خواب کافی

خواب کمتر از 7 ساعت در شب به مدت چند هفته می تواند تاثیر به سزایی در بالا رفتن فشارخون داشته باشد.

کنترل فشارخون در خانه

با اندازه گیری منظم فشار خون در خانه می توانید اثر داروها و تغییرات سبک زندگی را بهتر ارزیابی کنید و سریع تر از تغییرات فشار خون مطلع شوید.

خوراکی های مضر برای فشارخون

اگر فشار خون بالا دارید، احتمالا می دانید که یک رژیم غذایی سالم یکی از موثرترین راه ها برای کنترل آن است. مصرف غلات کامل، سبزیجات، میوه ها و پروتئین های کم چرب اهمیت زیادی دارد. علاوه بر این، باید از مواد غذایی حاوی شکر و سدیم زیاد که یکی از عوامل اصلی در ارتباط با فشار خون بالا هستند، اجتناب کنید.

نمک: نمک حاوی سدیم است و فشارخون به طور ناگهانی  بالا می برد. اگر فشارخون بالایی دارید بهتر است مصرف نمک را کاملا قطع یا محدود کنید.

چاشنی ها و سس ها: برخی چاشنی ها و سس ها مثل کچاپ و سس سویا دارای مقادیر زیادی از سدیم هستند.

غذاهای سرخ شده: این غذاها معمولا برای حفظ طعم خود حاوی مقدار زیادی سدیم هستند.

فست فود: غذاهای فست فودی حاوی چربی و سدیم هستند.

تنقلات شور: بسیاری از بیسکوییت ها، چیپس ها و حتی شرینی ها دارای مقادیر زیادی نمک هستند.

الکل: الکل ممکن است فشار خون را از چندین طریق افزایش دهد. برخی از این مکانیسم ها شامل اختلال در سیستم عصبی مرکزی، فعالیت های سمپاتیک و افزایش واکنش پذیری عروقی ناشی از افزایش کلسیم درون سلولی و تحریک اندوتلیوم به ترشح وازوکنستریکورها است. این ها مکانیسم های اصلی فشار خون بالا ناشی از مصرف الکل هستند.

کافئین: نوشیدنی هایی مانند قهوه، چای، نوشیدنی های انرژی زا و سودا حاوی کافئین هستند که می تواند فشار خون را به طور ناگهانی افزایش دهد.

نوشابه: نوشابه ها علاوه بر کافئین، حاوی شکر فراوان و کالری های خالی هستند که به چاقی و فشار خون بالا منجر می شوند.

درمان فشارخون پایین

درمان فشارخون پایین به علت بروز آن بستگی دارد. در بسیاری از موارد، اگر فشارخون پایین علائم آزاردهنده ای ایجاد نکند، نیازی به درمان جدی وجود ندارد. اما اگر علائم مانند سرگیجه، غش یا خستگی شدید بروز کنند، پزشک ابتدا به دنبال یافتن علت اصلی این وضعیت خواهد بود.

اصلاح یا تغییر داروها

برخی داروها، مانند داروهای فشارخون، داروهای قلبی یا داروهای ضد افسردگی، می توانند باعث افت ناگهانی فشار شوند. در این حالت پزشک ممکن است دوز دارو را کاهش دهد یا داروی دیگری جایگزین کند.

افزایش مصرف نمک (با مشورت پزشک)

برخلاف افراد با فشارخون بالا که باید مصرف نمک را محدود کنند، در افرادی که فشارخون پایین دارند، مصرف مقدار کمی نمک بیشتر می تواند کمک کننده باشد. البته این کار باید تحت نظر پزشک باشد، زیرا مصرف بی رویه نمک می تواند باعث مشکلات قلبی و کلیوی شود.

افزایش مصرف مایعات

کم آبی بدن (دهیدراته شدن) یکی از عوامل افت فشار است. نوشیدن آب کافی در طول روز، به ویژه در روزهای گرم یا پس از ورزش، باعث افزایش حجم خون و جلوگیری از افت فشار می شود.

داروهای مخصوص افزایش فشارخون

در مواردی که تغییر سبک زندگی کافی نباشد، داروهایی مانند فلودروکورتیزون (Fludrocortisone) برای افزایش حجم خون یا میدودرین (Midodrine) برای کاهش گشادشدن عروق و بالا بردن فشار هنگام ایستادن تجویز می شود.

درمان فشارخون بالا

فشار خون بالا مانند بیماری دیابت، به طور کامل قابل درمان نیست و تنها با برخی تغییرات در سبک زندگی و پرهیزات خاص می توان آن را کنترل و مدیریت کرد. برای کنترل فشار خون، پزشک بر اساس نتایج آزمایش ها و نیازهای فردی شما، برنامه درمانی مناسب را تنظیم خواهد کرد.

یکی از بخش های اصلی درمان فشار خون بالا، انتخاب سبک زندگی سالم است. این شامل کاهش وزن اضافی، مصرف غذاهای کم چربی و نمک، محدود کردن مصرف الکل و سیگار و شروع ورزش منظم تحت نظر پزشک است. علاوه بر این، در برخی موارد ممکن است داروهایی نیز برای کنترل فشار خون تجویز شود.

با توجه به تنوع داروهای موجود برای درمان فشار خون بالا، بسته به وضعیت هر فرد، ممکن است تنها یک دارو مورد نیاز باشد یا مصرف چند دارو به طور همزمان توصیه شود. نکته مهم این است که داروهای تجویز شده باید طبق دستور پزشک و در روزهای مشخص استفاده شوند، حتی اگر احساس خوبی دارید. زیرا فشار خون ممکن است بدون علامت باشد و به طور ناگهانی باعث مشکلات جدی شود.

قرص های روزانه برای کنترل فشار خون

تجویز دارو برای کنترل فشارخون تنها توسط پزشک باید صورت گیرد و نمی توان این داروها را سرخودانه و بدون مشورت با پزشک استفاده نمود. برخی قرص هایی که روزانه افراد برای کنترل فشارخون مصرف می نمایند عبارتند از:

آملودیپین (Amlodipine)

آملودیپین مسدود کننده کانال کلسیم است و با تاثیر بر حرکت کلسیم به داخل سلول های قلب و رگ های خونی باعث شل شدن رگ های خونی و کاهش فشارخون می شود و در عین حال با کاهش بار کاری قلب، خون و اکسیژن بیشتری به قلب می رساند. به طور معمول روزانه یک عدد قرص آملودیپین 5 یا 10 میلی گرم برای بزرگسالان یا افراد سالمند توصیه می شود.

لوزارتان (Losartan)

لوزارتان به تنهایی یا به همراه داروهای دیگر برای کنترل فشارخون بالا در بزرگسالان و کودکان بالای 6 سال تجویز می گردد. این قرص قادر است خطر سکته در افرادی که فشارخون بالا و بیماری هیپرتروفی بطن چپ (بزرگ شدن دیواره های سمت چپ قلب) دارند را کاهش دهد. معمولا برای بزرگسالان به صورت روزانه 25 تا 100 میلی گرم و برای کودکان بالای 6 سال 0.7 میلی گرم تجویز می گردد.

کاپتوپریل (Captopril)

کاپتوپریل برای درمان فشارخون بالا، افزایش بقا پس از تجربه حمله قلبی و نارسایی قلبی برای بزرگسالان تجویز می شود. به طور معمول این قرص در دوزهای 25 میلی گرمی عرضه می شود که توصیه می شود 2 تا 3 بار وابسته به وضعیت بیمار به صورت روزانه استفاده شود.

والسارتان (Valsartan)

والسارتان مسدود کننده گیرنده آنژیوتانسین است و برای درمان فشارخون بالا یا کاهش خطر بستری شدن در بیمارستان در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی استفاده می شود. دوز مصرف والسارتان برای بزرگسالان مبتلا به فشارخون بالا به صورت روزانه 80 تا 160 میلی گرم است.

متوپرولول (Metoprolol)

این دارو مسدود کننده گیرنده های بتا (گیرنده های قلب و ریه ها) است و بر قلب و گردش خون تاثیر می گذارد. متوپرولول برای درمان درد قفسه سینه و فشارخون بالا استفاده می شود. دوز مصرفی این قرص 100 میلی گرم در روز است و می توانید بر اساس نیاز تا حداکثر 200 میلی گرم مصرف آن را افزایش دهید.

آتنولول (Atenolol)

آنتولول روی قلب و گردش خون اثر می گذارد و برای کاهش خطر سکته قلبی و فشارخون بار تجویز می گردد. این قرص را می توانید با توجه به تجویز پزشک 50 تا 100 میلی گرم برای کاهش فشارخون روزانه مصرف کنید.

هیدروکلروتیازید (Hydrochlorothiazide)

هیدروکلروتیازید یک داروی دیورتیک از نوع تیازید (قرص های ادرارآور) است که با جلوگیری از جذب بیش از حد نمک در بدن، از تجمع مایعات جلوگیری می کند. این دارو برای درمان فشارخون بالا و درمان احتباس مایعات تجویز می شود. مصرف هیدروکلروتیازید برای فشارخون به صورت روزانه 25 تا 50 میلی گرم وابسته به شرایط بیمار تجویز می شود.

نکته: لازم به ذکر است دوز مصرفی وابسته به نتایج آزمایشات شما متفاوت است و پیش از افزایش یا کاهش دوز لازم است حتما با پزشک خود مشورت نمایید.

قرص زیرزبانی برای کاهش فشارخون

قرص های زیرزبانی زمانی استفاده می شوند که فشار خون به طور ناگهانی و خطرناک افزایش می یابد و نیاز به کاهش سریع آن وجود دارد. این داروها برای استفاده خودسرانه در منزل طراحی نشده اند و باید فقط تحت نظر پزشک یا در شرایط اورژانسی مصرف شوند، زیرا افت سریع فشار خون می تواند عوارض جدی به همراه داشته باشد. در ادامه پرمصرف ترین داروهای زیرزبانی برای کنترل فشار خون را معرفی می کنیم:

کاپتوپریل زیرزبانی

کاپتوپریل از دسته مهارکننده های ACE است که با گشاد کردن عروق و کاهش مقاومت عروقی، فشار خون را پایین می آورد. دوز ۲۵ میلی گرمی این دارو معمولا در کمتر از ۱۰ دقیقه باعث کاهش محسوس فشار خون می شود. طعم این قرص نسبتا تلخ است و ممکن است برای برخی بیماران ناخوشایند باشد.

نیتروگلیسیرین زیرزبانی

نیتروگلیسیرین یک گشادکننده قوی عروق است و افت فشار خون را با سرعت بالایی ایجاد می کند. یک دوز ۰.۴ میلی گرمی از این دارو می تواند در کمتر از ۱۵ دقیقه فشار خون را ۱۲ تا ۱۶ درصد کاهش دهد. این دارو بیشتر برای شرایط خاص اورژانسی (مانند درد قفسه سینه همراه با فشار خون بالا) تجویز می شود.

قرص فشار خون قبل از غذا یا بعد از غذا

مصرف قرص های فشار خون معمولا محدود به زمان خاصی از روز یا مصرف قبل یا بعد از غذا نیست. شما می توانید آن ها را با یا بدون غذا مصرف کنید. مهم ترین نکته این است که هیچ دوزی را فراموش نکنید و دارو را هر روز در ساعت مشخص و به صورت منظم مصرف نمایید تا تأثیر مطلوبی داشته باشد.

کاهش فوری فشار خون بالا در خانه

هنگامی که فشارخون به سطح خطرناکی می رسد لازم است حتما به پزشک مراجعه کنید. اما برخی روش های خانگی نیز می توانند در پایین آوردن فشارخون بالا سطح 1 و 2 موثر باشند، در ادامه این روش ها را شرح می دهیم.

مدیتیشن یا تنفس عمیق

مدیتیشن و نفس عمیق سیستم عصبی پاراسمپاتیک را فعال می کنند. سیستم عصبی پاراسماتیک بخشی از سیستم عصبی است که بدن را در حالت استراحت و آرامش قرار می دهد. هنگامی که نفس عمیق می کشید یا مدیتیشن می کنید این سیستم عصبی فعال می شود و بدن در حالت نرمال قرار می گیرد که منجر به کاهش فشار خون و آرام تر شدن ضربان قلب می شود.

خوردن غذاهای غنی از کلسیم

کمبود کلسیم در بدن ممکن است باعث بالا رفتن فشارخون شود. رژیم های غذایی غنی از کلسیم به فشارخون سالم کمک می کنند.

دانه ها: کنجد، چیا و خشخاش منبع غنی کلسیم هستند.

پنیر: بیشتر پنیرها خصوصا پنیر پارمزان منابع عالی کلسیم هستند.

ماست: ماست غنی از کلسیم و پروبیوتیک ها است.

سبزیجات برگ دار: کلم، کاهو و اسفناج منبع خوبی برای تامین کلسیم هستند.

خوردن غذاهای غنی از منیزیم

منیزیم ماده معدنی مهمی است که به آرامش عروق خونی کمک می کند. مصرف مواد غذایی حاوی این ماده می تواند در کاهش فشارخون بالا مفید باشد.

شکلات تلخ: شکلات تلخ منبع بسیار غنی از منیزیم است، با مصرف 28 گرم شکلات تلخ می توانید 65 میلی گرم منیزیم دریافت کنید. که حدود 15 درصد نیاز روزانه شما تامین می شود.

آجیل ها: مغزیجاتی مانند بادام، پسته و فندق غنی از منیزیم هستند.

حبوبات: از جمله عدس، لوبیا، نخود و سویا منابع بسیار غنی از منیزیم هستند. به عنوان مثال، یک فنجان لوبیای قرمز پخته 120 میلی گرم منیزیم را دارا می باشد و 29 درصد از نیاز بدن شما را تامین می کند.

دانه ها: شامل کدو، تخم کتان و چیا میزان بالایی از منیزیم را دارند. در یک وعده 28 گرمی از دانه کدو، 168 میلی گرم منیزیم فراهم می شود.

خوردن غذاهای غنی از پتاسیم

پتاسیم ماده معدنی است که به تنظیم سطح سدیم در بدن شما کمک می کند و به کلیه ها کمک می کند تا سدیم اضافی دریافت شده از برخی مواد غذایی همچون نمک را از بدن خارج کنند. پتاسیم همچنین دیواره های رگ های خونی شما را برای جریان بهتر خون آرام می کند. منابع عالی برای پتاسیم عبارتند از:

چاشنی ها و طعم دهنده ها: سرکه، آبلیمو و آبغوره از آنجایی که هیچ گونه چربی، قند و نمکی ندارند و حاوی پتاسیم هستند به خوبی می توانند فشارخون بالا را کنترل نمایند.

میوه ها: موز، آووکادو، خربزه، پرتقال و زردآلو خشک به سرعت می توانند سطح پتاسیم خون را افزایش دهند.

سبزیجات: سیب زمینی شیرین، اسفناج، گوجه فرنگی و سیر

لبنیات: ماست، شیر و پنیر کاتیج

درمان طبیعی فشار خون با این دمنوش ها

چای های گیاهی می توانند از طریق مکانیزم هایی مانند گشاد شدن رگ ها، کاهش استرس، دفع سدیم و آب اضافی از بدن و خواص آنتی اکسیدانی به کاهش فشار خون کمک کنند. برخی گیاهان همچنین بر ضربان قلب تاثیر می گذارند و عملکرد قلب را بهبود می بخشند. با این حال، قبل از استفاده از گیاهان دارویی برای درمان فشار خون، مشاوره با پزشک ضروری است، زیرا ممکن است با داروها تداخل داشته باشند یا عوارض جانبی ایجاد کنند. در ادامه برخی دمنوش و چای های موثر برای فشارخون را معرفی می کنیم.

چای ترش

چای ترش که با نام های چای قرمز یا چای مکه نیز شناخته می شود، یک نوشیدنی گیاهی و مفید است که از گیاه هیبیسکوس تهیه می شود. که علاوه بر طعم خوشمزه ای که دارد می تواند فشار خون بالا اولیه را کاهش دهد. برای تهیه این چای آب را بجوشانید و سپس گل های خشک شده چای ترش را به آن اضافه کنید و اجازه دهید دم بکشد. سپس چای را صاف کنید و می توانید با افزودن زنجبیل یا دارچین که مواده موثری برای فشارخون هستند آن را خوش طعم تر کرده و میل کنید.

چای سبز

چای سبز یکی از چای های پر تحقیق از نظر مزایای سلامتی است. این چای غنی از کاتچین ها است و به محافظت در برابر بیماری های قلبی و کاهش فشارخون کمک می کند. مصرف منظم چای سبز تاثیر به سزایی در کاهش فشارخون دارد. برای تهیه چای سبز آب را جوشانده و یک قاشق غذاخوری به آن چای سبز اضافه کنید. 3 تا 8 دقیقه صبر کنید تا کاملا دم بکشد. برای بهتر شدن طعم چای می توانید به آن دارچین یا زنجبیل اضافه کنید.

دمنوش بابونه

دمنوش بابونه از برگ گیاه خشک شده بابونه تهیه می شود، این گیاه خواص آرامبخشی دارد و می تواند به کاهش استرس کمک کند و منجر به کاهش فشار خون شود. برای تهیه این دمنوش دو عدد چوب دارچین و یک قاشق چای خوری بابونه را در قوری بریزید و سپس آب جوش را به آن اضافه کنید. 15 دقیقه تا دم کشیدن دمنوش صبر کنید سپس آن را صاف کرده و میل کنید.

دمنوش رزماری

دمنوش رزماری به عنوان تونیک برای سیستم عصبی و گردش خون استفاده می شود و می تواند به بهبود فشار خون کمک کند. برای تهیه دمنوش رزماری آب را بجوشانید و برگ های رزماری را به آن اضافه کنید و 5 تا 10 دقیقه صبر کنید تا دم بکشد.

دمنوش بادرنجبویه

دمنوش بادرنجبویه به کاهش استرس کمک کرده و در درمان فشار خون بالا مفید است. برای تهیه این دمنوش یک قاشق چای خوری از برگ های گیاه را به یک فنجان آب جوش اضافه کنید و به مدت 5 تا 10 دقیقه اجازه دهید دم بکشد. سپس دمنوش را صاف کنید و در صورت نیاز به آن دارچین یا زنجبیل اضافه کنید و میل کنید.

دمنوش آویشن

دمنوش آویشن به طور سنتی برای کاهش استرس و آرامش رگ های خونی استفاده می شود و می تواند به کاهش فشار خون کمک کند. برای تهیه این دمنوش آویشن خشک شده را در آب جوش بریزید و 5 تا 10 دقیقه صبر کنید تا دم بکشد. سپس دمنوش را صاف کرده و میل کنید. می توانید به دمنوش مقداری آبلیمو ترش نیز اضافه کنید تا در کنار طعم بهتر، تاثیر بیشتری در کاهش فشارخون داشته باشد.

دمنوش گل ختمی

دمنوش گل ختمی باعث کاهش فشارخون دیاستولیک و سیستولیک می شود. برای تهیه این دمنوش یک قاشق غذاخوری گل ختمی خشک یا تازه را در قوری بریزید، سپس آب جوش به آن اضافه کنید . 5 تا 10 دقیقه اجازه دهید تا دم بکشد سپس آبلیمو ترش در صورت تمایل به آن اضافه کنید.

گریپ فورت و فشارخون

گریپ فروت به عنوان یک میوه هیبریدی که ترکیبی از پرتقال و پوملو است، می تواند به کاهش فشار خون کمک کند. مطالعات مختلف نشان داده اند که مصرف گریپ فروت می تواند باعث کاهش فشار خون سیستولیک و دیاستولیک شود. یک مطالعه در سال 2012 نشان داد که افرادی که نصف یک گریپ فروت را قبل از هر وعده غذایی مصرف کردند، علاوه بر کاهش وزن و کاهش دور کمر، فشار خونشان نیز کاهش یافت. همچنین گریپ فروت حاوی پتاسیم است که به کاهش فشار خون کمک می کند و اثرات مثبتی بر سلامت قلب دارد. این میوه علاوه بر کاهش فشار خون، سرشار از ویتامین C ، فیبر و آنتی اکسیدان ها است که به سلامت عمومی بدن کمک می کند. با این حال، افرادی که دارو مصرف می کنند باید در مورد تداخل احتمالی گریپ فروت با داروهای خود با پزشک مشورت کنند.

کاهش فشارخون اورژانسی

اگر فشار سیستولیک بیش از 180 میلی متر جیوه یا فشار دیاستولیک بیش از 120 میلی متر جیوه باشد، به آن فشار خون اورژانسی گفته می شود. در این حالت، باید اقدامات پزشکی در سریع ترین زمان ممکن انجام شود. در جدول زیر، برخی داروهای وریدی برای کاهش فوری فشار خون بر اساس شرایط بیمار آورده شده اند که تزریق آن ها حتما باید توسط پزشک انجام شود:

داروهای اورژانسی برای فشارخون بالا

عوارض جانبی این داروها معمولا موقت هستند و با توجه به اینکه تزریق آنها در شرایط بیمارستانی و تحت نظر پزشک انجام می شود، وضعیت بیمار (فشار خون، ضربان قلب و سطح اکسیژن) به طور مداوم کنترل می شود و جای نگرانی وجود ندارد.

زمان مناسب برای اندازه گیری فشارخون

زمان مناسب برای اندازه گیری فشار خون به عوامل مختلفی بستگی دارد. اگر فشار خون بالا دارید، احتمالا پزشک از شما می خواهد روزی دوبار فشار خون خود را در خانه اندازه گیری کنید:

صبح: پس از تخلیه مثانه و پیش از مصرف دارو یا غذا، در محیطی آرام به مدت ۵ دقیقه بدون استرس بنشینید. سپس فشار خون را اندازه گیری کنید. بهتر است ۲ تا ۳ بار با فاصله یک دقیقه اندازه گیری در هر نوبت انجام دهید و میانگین نتایج مشابه را ثبت کنید.

عصر: فشار خون در ساعات بعد از ظهر معمولا به بالاترین حد روزانه می رسد. برخی پزشکان توصیه می کنند برای شناسایی برخی بیماری های قلبی مانند بزرگ شدن بطن چپ، فشار خون را بین ساعت ۴ تا ۶ عصر اندازه گیری کنید.

نکات مهم پیش از اندازه گیری فشارخون

اندازه گیری فشارخون در خانه می تواند به شما و پزشکتان کمک کند تا وضعیت سلامت قلب و عروق را بهتر بررسی کنید. برای آنکه نتیجه دقیق تری داشته باشید، رعایت نکات زیر ضروری است:

انتخاب دستگاه مناسب

اگرچه فشارسنج های عقربه ای دقت بالایی دارند، اما استفاده از آن ها به مهارت و تجربه نیاز دارد. برای استفاده خانگی، فشارسنج های دیجیتال بازویی نسبت به انواع مچی دقیق تر و قابل اعتمادتر هستند.

پرهیز از کافئین، سیگار و الکل

۳۰ دقیقه پیش از اندازه گیری فشارخون، از مصرف قهوه، چای، نوشابه، شکلات، سیگار و نوشیدنی های الکلی خودداری کنید؛ این موارد می توانند باعث افزایش موقت فشارخون شوند.

قبل از اندازه گیری استراحت کنید

۵ دقیقه در حالت نشسته و آرام، بدون صحبت یا حرکت، منتظر بمانید تا فشارخون به حالت عادی برسد.

تخلیه مثانه

یک مثانه پر می تواند فشار روی عضلات شکم و عروق وارد کرده و باعث بالا رفتن فشارخون شود. قبل از اندازه گیری، حتما به سرویس بهداشتی بروید.

وضعیت صحیح بدن

روی یک صندلی با پشت صاف بنشینید، کف پاها روی زمین قرار داشته باشد، پاها را روی هم نیندازید و بازوی خود را روی سطحی صاف در سطح قلب قرار دهید.

قرار دادن صحیح کاف

کاف فشارسنج باید روی بازوی بدون لباس (نه روی آستین یا لباس ضخیم) قرار گیرد. کاف باید ۲ تا ۳ سانتی متر بالاتر از آرنج باشد و به اندازه ای بسته شود که دو انگشت به راحتی زیر آن قرار بگیرد.

در طول اندازه گیری صحبت نکنید

حرف زدن یا حرکت بدن می تواند نتیجه را تغییر دهد. کاملاً آرام و بی حرکت باشید.

اندازه گیری دوباره

برای دقت بیشتر، فشارخون را دو بار با فاصله ۱ تا ۳ دقیقه اندازه گیری کنید و اگر اختلاف زیادی وجود داشت، بار سوم نیز اندازه بگیرید.

ثبت نتایج

اعداد سیستولیک، دیاستولیک و ضربان قلب را یادداشت کنید. ثبت روزانه نتایج به پزشک کمک می کند روند فشارخون شما را دقیق تر ارزیابی کند.

زمان مناسب برای اندازه گیری

بهترین زمان صبح ها قبل از صبحانه یا مصرف دارو و شب قبل از خواب است. پس از ورزش یا فعالیت شدید بلافاصله فشارخون را اندازه گیری نکنید.

نحوه اندازه گیری فشارخون در خانه

اندازه گیری صحیح فشارخون در خانه نقش مهمی در کنترل و مدیریت فشارخون دارد.

اندازه گیری فشارخون با فشارسنج دیجیتال

فشارسنج های دیجیتال بازویی استفاده ساده ای دارند و به طور اتوماتیک فشارخون را محاسبه می کنند. برای استفاده:

کاف فشارسنج را به طور صحیح دور بازوی خود ببندید.

دکمه استارت دستگاه را فشار دهید تا کاف از هوا پر و دور بازو محکم شود.

دستگاه به صورت خودکار پس از اندازه گیری هوا را تخلیه می کند و نتایج شامل فشار سیستولیک (عدد بالایی)، فشار دیاستولیک (عدد پایینی) و ضربان قلب روی صفحه نمایش داده می شود.

اندازه گیری با فشارسنج عقربه ای

در صورتی که از فشارسنج عقربه ای استفاده می کنید، مراحل زیر را دنبال کنید:

روی صندلی بنشینید و 5 دقیقه در آرامش کامل بمانید.

کاف را به گونه ای دور بازو ببندید که امکان عبور دو انگشت زیر آن وجود داشته باشد.

محل نبض را پیدا کنید و گوشی پزشکی (استتوسکوپ) را روی آن قرار دهید.

پیچ پمپ هوا را سفت کنید و با پمپ کردن، عقربه را به عدد 180 تا 200 برسانید.

پیچ را آرام خلاف جهت عقربه های ساعت باز کنید تا هوا تخلیه شود.

اولین صدای نبضی که می شنوید فشار سیستولیک است؛ آن را ثبت کنید.

زمانی که صداها کاملا قطع می شوند فشار دیاستولیک است.

سندرم روپوش سفید

سندروم روپوش سفید وضعیتی است که در آن فشار خون فرد در مطب پزشک بالا است، اما در خانه در محدوده نرمال قرار دارد.
این افزایش فشار خون معمولا ناشی از اضطراب حضور در محیط های درمانی یا مواجهه با پزشک است و به صورت موقت اتفاق می افتد.

چرا باید سندروم روپوش سفید را جدی بگیریم؟

زیرا طبق آمار، سالانه حدود ۵٪ از افرادی که دچار سندرم روپوش سفید هستند، در نهایت به فشار خون بالا (هیپرتانسیون) مبتلا می شوند.