فشارخون بارداری چیست؟ علائم، خطرات و راه های کنترل آن

فشارخون بارداری یکی از شایع ترین اختلالات دوران بارداری است که معمولا پس از هفته بیستم بروز می کند و در صورت عدم تشخیص و کنترل به موقع، می تواند سلامت مادر و جنین را به طور جدی تهدید کند. این وضعیت ممکن است منجر به عوارضی مانند پره اکلامپسی، زایمان زودرس و محدودیت رشد جنین شود. با این حال، پایش منظم فشارخون، تشخیص زودهنگام و رعایت توصیه های پزشکی نقش تعیین کننده ای در پیشگیری از عوارض و حفظ سلامت مادر و نوزاد دارد.

فشارخون بارداری چیست؟

فشارخون بارداری به حالتی گفته می شود که مادر پس از هفته 20 بارداری دچار افزایش ناگهانی فشارخون می شود و این در حالی است که پیش از بارداری فشارخون مادر طبیعی بوده است. سندروم فشارخون حاملگی به شکل های مختلفی بروز می کند، در ابتدا به صورت فشارخون مزمن ایجاد می شود علامتی ندارد و تنها با اندازه گیری فشارخون آن را می توانید تشخیص دهید. اما اگر فشارخون مزمن کنترل نشود منجر به پره اکلامپسی همراه با فشارخون مزمن می شود که در این شرایط مادر دچار ورم شدید دست و پا و پروتئین زائد در ادرار می شود، این حالت در هفته های آخر بارداری اتفاق می افتد. در صورتی که فشارخون بالا در بارداری کنترل نشود ممکن است سیستم های بدنی مادر مانند کلیه، کبد و حتی مغز را تحت تاثیر قرار دهد و به آنها آسیب بزند.

پره اکلامپسی چیست؟

پره اکلامپسی (preeclampsia) یک عارضه ی بارداری (یا بعد از زایمان) است که معمولا بعد از هفته ۲۰ بارداری ایجاد می شود و مهم ترین علامتش فشار خون بالا است. در این وضعیت ممکن است کلیه ها، کبد یا سایر اندام ها درست کار نکنند.

علت دقیق آن مشخص نیست، اما بیشتر به عملکرد غیرطبیعی جفت مربوط می شود که باعث اختلال در جریان خون و بالا رفتن فشار خون می گردد. بعضی زنان هیچ علامتی ندارند و فقط با اندازه گیری فشار خون یا آزمایش تشخیص داده می شود. اگر درمان نشود می تواند خطرناک باشد، اما با کنترل پزشکی و در صورت نیاز زایمان معمولا قابل مدیریت است.

چرا فشارخون بالا در دوران بارداری خطرناک است؟

جریان خون کمتر به جفت: فشار خون بالا می تواند جریان خون به جفت را کاهش دهد، در نتیجه جنین اکسیژن و مواد مغذی کافی دریافت نمی کند. این وضعیت می تواند باعث رشد آهسته، وزن کم هنگام تولد یا زایمان زودرس شود. نوزادانی که زودتر از موعد متولد می شوند، اغلب با مشکلات تنفسی یا سایر عوارض مواجه می شوند.

جدا شدن جفت: فشار خون بالا خطر جدا شدن جفت از دیواره رحم را افزایش می دهد، که می تواند منجر به خونریزی شدید شود و زندگی مادر و جنین را تهدید کند.

جفت و جنین

محدودیت رشد داخل رحمی: فشار خون بالا می تواند رشد جنین در رحم را محدود کند و باعث شود جنین کوچک تر از سن بارداری به دنیا بیاید.

آسیب به سایر اندام ها: در صورت کنترل نکردن فشارخون، اندام هایی مانند چشم، قلب، ریه و کلیه ها ممکن است آسیب ببینند.

زایمان زودرس: فشار خون بالا گاهی پزشکان را مجبور می کند برای نجات جان مادر یا نوزاد، زایمان زودرس انجام دهند.

بیماری های قلبی و عروقی در آینده: زنانی که در دوران بارداری به فشار خون بالا مبتلا می شوند، در آینده بیشتر در معرض بیماری های قلبی و عروقی هستند.

تولد نوزاد نارس

علت فشارخون بارداری

علت دقیق فشارخون بارداری مشخص نیست، اما چندین عامل می توانند در شکل گیری آن نقش داشته باشند. پزشکان معتقدند این بیماری از جفت شروع می شود؛ همان عضوی که در طول بارداری به تغذیه و اکسیژن رسانی به جنین کمک می کند. در اوایل بارداری، رگ های خونی جدید تشکیل می شوند تا اکسیژن و مواد مغذی از طریق آن ها به جفت برسد. در زنانی که به فشارخون بالا مبتلا می شوند، این رگ ها به درستی تشکیل نمی شوند و جنین ممکن است مانند قبل اکسیژن و مواد مغذی دریافت نکند.

عوامل موثر در فشارخون بارداری یا پره اکلامپسی

• دیابت
• مشکلات کلیوی
• چندقلویی (دوقلو، سه قلو و…)
• فشارخون بالا در بارداری های قبلی
• فشارخون بالا پیش از بارداری
• سن بالای 35 سال
• افزایش غیرطبیعی وزن بدن یا چاقی

چرا اندازه گیری فشارخون در بارداری مهم است؟

فشارخون حاملگی حدود ۵ تا ۱۰ درصد از زنان باردار را درگیر می کند و یکی از علل اصلی مرگ و میر مادر و جنین در سطح جهان است. این بیماری اغلب بدون علامت است و به همین دلیل به آن «مرگ خاموش» گفته می شود؛ یعنی ممکن است فشار خون در وضعیت خطرناک قرار داشته باشد بدون اینکه فرد متوجه شود.

اغلب خانم های باردار تحت نظر پزشک متخصص هستند و به صورت دوره ای برای معاینه و سنجش وضعیت سلامت خود و جنین ویزیت می شوند. در جلسات ویزیت اگر پزشک فشارخون بالا یا خطرناک را تشخیص دهد داروهای لازم تجویز می گردد. با این حال اگر امکان مراجعه منظم به پزشک را ندارید توصیه می شود دستگاه فشارخون تهیه کنید و در خانه مرتبا فشارخون را اندازه گیری کنید.

حتی اگر دچار فشارخون مزمن باشید، کنترل و مدیریت آن باعث جلوگیری از ابتلا به پره اکلامپسی و خطرات ناشی از آن می شود بنابراین اندازه گیری فشارخون در دوران بارداری امری بسیار ضروری است.

اندازه گیری فشارخون در خانه

اندازه گیری فشارخون بارداری در خانه

برای پایش فشارخون در خانه می توانید از فشارسنج های دیجیتال یا عقربه ای استفاده کنید. فشارسنج های عقربه ای دقیق هستند اما کار با آن ها نیاز به مهارت دارد، در حالی که مدل های دیجیتال ساده و سریع هستند و تنها با فشار دادن دکمه START می توانید فشارخون خود را اندازه گیری کنید.

فشارخون پایین در بارداری خطرناک است؟

افت فشار خون در بارداری، به ویژه در سه ماهه اول و دوم، اغلب یک پدیده طبیعی است و ناشی از تغییرات فیزیولوژیک بدن مادر برای تامین جریان خون کافی به جنین است. گشاد شدن رگ ها و تغییرات هورمونی باعث می شود قلب سخت تر کار کند و فشار خون موقتا پایین تر از سطح قبل از بارداری باشد. در این شرایط، خون رسانی به جفت معمولا حفظ می شود و جای نگرانی نیست.

با این حال، اگر فشار خون به شدت کاهش یابد یا همراه با علائم جدی باشد، می تواند خطرناک شود. علائم هشداردهنده شامل سرگیجه شدید، ضعف، رنگ پریدگی، غش کردن و خستگی مفرط است. در این موارد، باید به پزشک یا ماما مراجعه شود تا سلامت مادر و جنین بررسی شود.

ضعف و بی حالی ناشی از افت فشارخون

جدول فشارخون بارداری

تغییرات فیزیولوژیک قلبی، عروقی و تنفسی در دوران بارداری باعث تغییرات در بدن، فشار خون و ضربان قلب می شوند. در جدول زیر محدوده طبیعی فشارخون در ماه های متوالی بارداری ذکر شده است:

علامت حیاتی	بزرگسال غیرباردار	سه ماه اول	سه ماه دوم	سه ماه سوم
فشار سیستولیک	90-120	94-137	95-136	101-143
فشار دیاستولیک	60-80	55-86	56-87	62-94
ضربان قلب (در هر دقیقه)	60-100	63-105	67-112	64-113

تجربه شخصی از فشارخون حاملگی

در بارداری اولم تشخیص فشارخون حاملگی خفیف داده شد. فشارخونم کمی بالاتر از حد طبیعی بود (حدود ۱۴۰ روی ۷۰)، در حالی که قبل از بارداری و حتی در هفته‌های اول، فشارخونم همیشه در محدوده طبیعی (۱۲۰ روی ۸۰) قرار داشت.

در هفته ۳۲ بارداری، طی یک آزمایش مشخص شد که پروتئین در ادرارم وجود دارد. پزشکم توصیه کرد مصرف آسپرین را شروع کنم و فشار خونم را روزانه سه بار در خانه اندازه‌گیری کنم. با وجود کاهش مصرف نمک، فشار خونم هنوز بالاتر از حد طبیعی بود. حتی احساس کردم دستگاه فشارسنجم ممکن است خراب باشد و نتایج اشتباه نشان دهد، بنابراین برای بررسی دقیق‌تر به پزشک مراجعه کردم.

فشارخونم واقعا بالا بود، اما پزشک سعی کرد با کم‌کردن استرس من، وضعیت را ملایم‌تر بیان کند. تنها به من گفت احتمال زایمان زودرس وجود دارد و برای همین قرار شد هر هفته برای معاینه وضعیت جنین و خودم به پزشکم مراجعه کنم. لازم به ذکر است که جنین کاملا سالم و در وضعیت طبیعی قرار داشت.

نوزادم نهایتا زودتر از موعد به دنیا آمد (هفته ۳۶). به دلیل زایمان زودرس، برای دو هفته قادر به تغذیه طبیعی نبود و از طریق لوله تغذیه می‌شد. خوشبختانه در حال حاضر، حال هر دوی ما خوب است و هیچ مشکلی وجود ندارد.

در بارداری دوم، فشارخونم را به‌طور مرتب کنترل کردم، زیرا پزشکم به من گفته بود به دلیل سابقه فشارخون بالا، در معرض فشارخون بارداری بیشتری نسبت به دیگران قرار دارم. به همین دلیل، مصرف آسپرین از هفته ۱۲ بارداری برایم تجویز شد.

reddit.com

درمان فشارخون بارداری

پیروی از سبک زندگی سالم شامل تغذیه متعادل، مصرف کافی میوه و سبزیجات، نوشیدن آب کافی و پرهیز از مصرف بیش از حد نمک توصیه می شود. فعالیت بدنی سبک و منظم مانند پیاده روی، درصورت تایید پزشک، می تواند به کنترل بهتر فشارخون کمک می کند. استراحت کافی، کاهش استرس و خواب منظم نیز از عوامل موثر در تنظیم فشارخون هستند. مصرف سیگار، الکل و هرگونه ماده مضر در بارداری باید به طور کامل قطع شود. در صورتی که در شرایط اورژانسی باشید پزشک داروهایی با دوز پایین برای شما تجویز می کند.

نکته: اغلب داروی آسپرین با دوز پایین تجویز می شود اما برای تجویز دارو حتما باید به پزشک مراجعه کنید زیرا هیچ دارویی نیست که قطعا برای همه افراد موثر باشد و از فردی به فرد دیگر متفاوت است.

رژیم غذایی برای فشارخون حاملگی

رژیم غذایی توصیه شده برای خانم های باردار مبتلا به فشارخون حاملگی شامل مصرف مواد غذایی زیر می شود:

• سبزیجات: مصرف ۴ تا ۵ وعده سبزیجات در روز هم فشارخون را پایین می آورد و هم برای بدن مفید است. آب چغندر یکی از سبزیجاتی است که منبع غنی نیترات بوده و فشارخون را به شکل قابل توجهی کاهش می دهد. همچنین اسفناج، کرفس و کلم نیز می توانند در کاهش فشارخون موثر باشند.

سبزیحات

• میوه ها: مصرف ۴ تا ۵ وعده میوه در روز توصیه می شود، مانند موز، توت فرنگی، کیوی و پرتقال.

میوه ها

• غلات: مصرف ۶ تا ۸ وعده غلات کامل مانند برنج قهوه ای، نان سبوس دار و جو دوسر توصیه می شود.

غلات

• لبنیات کم چرب: ۲ تا ۳ وعده در روز مصرف شوند، مانند شیر و ماست کم چرب که هم پروتئین و هم کلسیم دارند.

لبنیات

• گوشت: مصرف حداکثر ۲ وعده گوشت بدون چربی، مرغ و ماهی توصیه می شود. همچنین توصیه می شود به جای گوشت قرمز، از بوقلمون و تخم مرغ استفاده شود.

گوشت مرغ و ماهی

مصرف این مواد غذایی تنها در شرایطی توصیه می شود که شما در دوران بارداری هستید و در معرض فشارخون بالا قرار دارید یا به آن مبتلا شده اید. اگر به دیابت یا دیگر بیماری ها مبتلا هستید، بهتر است درباره رژیم غذایی با پزشک مشورت کنید، زیرا برخی میوه ها ممکن است برای شما مضر باشند.

نکته: از مصرف قند، چربی زیاد یا غذاهایی که کالری بالایی دارند و باعث افزایش وزن می شوند، خودداری کنید. اگر بین وعده های غذایی گرسنه شدید، بهتر است از میان وعده های سالم مثل میوه یا ماست بدون چربی استفاده کنید.

توصیه های مهم برای کنترل فشارخون در بارداری

۱. کنترل مصرف نمک: مهم ترین چیزی که می تواند فشارخون شما را بالا ببرد، نمک است.

• اگر فشارخون مزمن دارید، مصرف سدیم کنترل شده در طول روز معمولا مانعی ندارد.
• اما اگر به پره اکلامپسی مشکوک یا مبتلا هستید، بهتر است کاملا از مصرف نمک خودداری کرده و غذاهای بدون نمک مصرف کنید.

۲. اجتناب از الکل: الکل نه تنها برای فشارخون در بارداری مضر است، بلکه مصرف آن کاملا در دوران بارداری ممنوع می باشد.

۳. مدیریت استرس: استرس یکی از عوامل مضر در دوران بارداری است که می تواند فشارخون را به طور قابل توجهی افزایش دهد.

• سعی کنید آرام باشید و از محیط هایی که استرس شما را افزایش می دهند، دوری کنید.
• تمرینات آرام سازی مانند تنفس عمیق، مدیتیشن یا ورزش های سبک بارداری در صورت تایید پزشک، می تواند مفید باشد.

نتیجه گیری

فشارخون بارداری یکی از شایع ترین مشکلات دوران بارداری است و می تواند سلامت مادر و جنین را تهدید کند. علائم آن ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد. پایش منظم فشارخون، تشخیص زودهنگام و رعایت توصیه های پزشکی، از جمله مصرف داروهای تجویزی، سبک زندگی سالم و رژیم غذایی مناسب، نقش کلیدی در پیشگیری از عوارض دارد. اندازه گیری فشارخون در خانه و مراجعه به موقع به پزشک در مواقع خطر، می تواند از پیشرفت بیماری به پره اکلامپسی یا زایمان زودرس جلوگیری کند.

پس از زایمان، فشارخون بارداری در برخی مادران به حالت طبیعی باز می گردد و در برخی دیگر ممکن است ادامه داشته باشد. با مراقبت صحیح و رعایت توصیه های پزشک، اکثر زنان مبتلا می توانند بارداری ایمن و نوزادی سالم داشته باشند.

سوالات متداول

فشارخون بالا در بارداری چند است؟

فشارخون نرمال در دوران بارداری حدود 12/8 یا 12/9 است. اگر فشارخون شما به 13/9 یا 14/10 و بالاتر برسد، این وضعیت می تواند خطرناک باشد و لازم است به پزشک مراجعه کنید.

درمان اورژانسی فشارخون بالا در بارداری چیست؟

فشارخون بالا در خانه قابل درمان نمی باشد و باید فورا به پزشک مراجعه کنید. پزشک با معاینه وضعیت مادر و جنین داروهای لازم را تجویز می کند یا در صورت لوزم مادر بستری می شود.

مصرف داروهای فشارخون در دوران بارداری مضر است؟

مصرف برخی داروهای فشارخون بی خطر است. با این حال داروهایی که شامل مهار کننده های آنزیم مبدل آنژیوتانسین (گروهی از دارو ها که تولید آنژیوتانسین را مسدود می کنند و باعث کاهش فشارخون می شوند)، مسدود کننده های گیرنده آنژیوتانسین و مهار کننده رنین برای جنین مضر هستند و نباید مصرف شوند. به همین دلیل توصیه می شود حتما برای مصرف هر نوع دارویی در دوره بارداری با پزشک مشورت کنید.

زمان مناسب اندازه گیری فشارخون کی است؟

فشارخون باید صبح یک ساعت قبل از بیدار شدن و قبل از مصرف هر دارویی و عصرها یک ساعت پس از مصرف غذا و داروها اندازه گیری شود.