دیابت چیست؟ علائم، عوارض و راه‌های کنترل و درمان

دیابت یکی از مهم ترین چالش های سلامت عمومی در جهان امروز است که شیوع آن به سرعت در حال افزایش است. در سال ۱۹۹۰، تنها ۲۰۰ میلیون نفر در جهان به دیابت مبتلا بودند، اما این عدد در سال ۲۰۲۲ به ۸۳۰ میلیون نفر رسید. در ایران نیز طبق آمار سال ۱۴۰۳، بیش از ۱۴٪ از بزرگسالان (معادل حداقل ۶ میلیون نفر) به دیابت مبتلا هستند و این روند همچنان صعودی است.

نکته نگران کننده این است که سرعت افزایش شیوع دیابت در کشورهای با درآمد کم و متوسط بیشتر از کشورهای با درآمد بالا است، چرا که بیش از نیمی از بیماران در این کشورها برای کنترل بیماری خود از دارو استفاده نمی کنند.

دیابت در صورت کنترل نشدن می تواند منجر به عوارضی مانند نابینایی، نارسایی کلیه، حمله قلبی، سکته مغزی و حتی قطع عضو شود. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO) ، دیابت و بیماری های کلیوی مرتبط با آن در سال های اخیر بیش از ۲ میلیون مورد مرگ را به خود اختصاص داده اند.

خبر خوب این است که دیابت با تغییر سبک زندگی، رژیم غذایی مناسب، فعالیت بدنی منظم، مصرف دارو و غربالگری مداوم، قابل کنترل، پیشگیری و حتی به تاخیر انداختن است. در این مقاله، دیابت و موثرترین روش های تشخیص، درمان و پیشگیری از آن را بررسی خواهیم کرد.

دیابت چیست؟

دیابت بیماری مزمنی است که در آن سطح قند خون (گلوکز) از حد طبیعی بالاتر می رود. این وضعیت زمانی ایجاد می شود که لوزالمعده انسولین کافی تولید نکند، یا سلول های بدن به درستی به انسولین پاسخ نمی دهند.

گلوکز، که از کربوهیدرات موجود در غذاها و نوشیدنی ها تامین می شود، منبع اصلی انرژی برای سلول های بدن است. برای ورود گلوکز به سلول ها و تولید انرژی، وجود انسولین ضروری است؛ انسولین مانند «کلیدی» عمل می کند که اجازه ورود قند از خون به داخل سلول را می دهد.

وقتی این فرآیند دچار اختلال شود، گلوکز در جریان خون باقی می ماند و باعث افزایش قند خون یا «هایپرگلیسمی» می شود. در صورت پایدار ماندن این وضعیت، عوارضی جدی مانند بیماری های قلبی، آسیب به اعصاب و اختلالات بینایی در پی خواهد داشت.

لازم به ذکر است دیابت محدود به سنی خاصی نیست و افراد از زمان تولد می توانند به آن مبتلا شوند. بنابراین لازم است همه افراد به صورت ماهانه غربالگری انجام دهند.

دیابت چطور تشخیص داده می شود؟

تشخیص دیابت به طور معمول با آزمایش خون برای بررسی سطح قند (گلوکز) انجام می شود. برای تایید دیابت نتایج در دو روز جداگانه بررسی می شود تا از ابتلا به بیماری اطمینان حاصل شود. آزمایش های گوناگونی وابسته به توصیه پزشک انجام می شود:

آزمایش هموگلوبین A1C

آزمایش hbA1C یکی از دقیق ترین روش ها برای ارزیابی میانگین سطح قند خون طی دو تا سه ماه گذشته است و برخلاف بسیاری از آزمایش ها، نیازی به ناشتا بودن ندارد.

در بدن، بخشی از گلوکز موجود در خون به طور طبیعی به هموگلوبین داخل گلبول های قرمز می چسبد. هرچه سطح قند خون بالاتر باشد، درصد بیشتری از هموگلوبین ها با گلوکز ترکیب می شوند.

آزمایش A1C دقیقا همین موضوع را اندازه گیری می کند؛ یعنی نسبت گلبول های قرمز دارای هموگلوبین آغشته به گلوکز. از آنجایی که عمر گلبول های قرمز حدود ۳ ماه است، این آزمایش بازتابی از کنترل قند خون در ۲ تا ۳ ماه اخیر محسوب می شود.

برای انجام این آزمایش نمونه خون از ورید بازو گرفته می شود و کل فرایند آن کمتر از 5 دقیقه زمان نیاز دارد. اگر عدد A1C کمتر از ۵.۷٪ باشد، قند خون در محدوده طبیعی است. مقادیر بین ۵.۷ تا ۶.۴٪ نشانه پیش دیابت است و در صورتی که A1C به ۶.۵٪ یا بیشتر برسد، احتمال ابتلا به دیابت وجود دارد و باید با توجه به توصیه پزشک، اقدامات لازم انجام شود.

عوارض دیابت

دیابت در صورت کنترل نشدن می‌تواند عوارض مختلفی برای بدن ایجاد کند. این عوارض به دو دسته‌ی کوتاه مدت و بلندمدت تقسیم می شوند. اگر به موقع پیشگیری و درمان انجام نشود، شدت آنها افزایش یافته و به اندام های حیاتی بدن آسیب می زند.

عوارض بلندمدت دیابت

این عوارض معمولا به دلیل بالا بودن قند خون در طولانی مدت ایجاد می شوند و می توانند کیفیت زندگی را به شدت تحت تاثیر قرار دهند:

مشکلات چشمی (رتینوپاتی) و در موارد شدید نابینایی

کبد چرب

حمله قلبی

سکته مغزی

بیماری کلیوی (نارسایی کلیه)

نوروپاتی دیابتی (آسیب به اعصاب و احساس بی حسی یا درد در اندام ها)

مشکلات جدی پا مانند زخم‌ها، عفونت‌ها و در موارد شدید قطع عضو

عوارض کوتاه مدت دیابت

این عوارض به طور ناگهانی بروز می کنند و نیاز به اقدام فوری دارند:

افت ناگهانی قند خون (Hypoglycemia): علائمی مانند لرزش، تعریق، سرگیجه و بی‌هوشی ایجاد می کند.

افزایش شدید قند خون (Hyperglycemia): می تواند منجر به کتواسیدوز دیابتی (DKA) یا وضعیت هیپراسمولار هایپرگلیسمیک (HHS) شود که هر دو خطرناک و تهدیدکننده زندگی هستند.

پیشگیری از دیابت

تغییر سبک زندگی مهم ترین گامی است که می توانید برای پیشگیری از ابتلا به دیابت بردارید. این موضوع به ویژه برای افرادی اهمیت دارد که در معرض خطر بالاتری هستند؛ مانند کسانی که اضافه وزن یا چاقی دارند، کلسترول خونشان بالاست یا سابقه خانوادگی دیابت دارند. همچنین اگر پزشک برای شما پیش دیابت تشخیص داده باشد، باید هرچه زودتر تغییراتی در سبک زندگی ایجاد کنید.

کاهش وزن

تحقیقات نشان داده است کاهش وزن می تواند خطر ابتلا به دیابت را به طور چشمگیری کم کند. در یک مطالعه بزرگ، افراد با کاهش حدود ۷ درصد از وزن بدن خود توانستند احتمال ابتلا به دیابت نوع ۲ را تا ۶۰ درصد کاهش دهند.

فعالیت بدنی منظم

ورزش نه تنها به کاهش وزن کمک می کند بلکه حساسیت بدن به انسولین را هم افزایش می دهد. برای پیشگیری از دیابت توصیه می شود:

ورزش های هوازی مثل پیاده روی سریع (روزانه حداقل 30 دقیقه)، دوچرخه سواری یا شنا

تمرین های قدرتی مثل کار با وزنه یا حرکات با وزن بدن (اسکوات، شنا)

تمرین های تعادلی به ویژه برای بزرگسالان بالاتر از ۵۰ سال

مصرف بیشتر غذاهای گیاهی

غذاهای گیاهی سرشار از فیبر، ویتامین و مواد معدنی مفید هستند. مصرف منظم میوه ها، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل نه تنها به کنترل قند خون کمک می کند، بلکه باعث احساس سیری طولانی تر و کاهش وزن نیز می شود.

انتخاب چربی های سالم

چربی های ناسالم و پرکالری (مانند غذاهای سرخ شده و فرآوری شده) باید محدود شوند. به جای آن از چربی های غیراشباع مانند روغن زیتون، آووکادو، مغزها (بادام، گردو) و دانه ها (بذر کتان، تخم کدو) استفاده کنید. این چربی ها به سلامت قلب و کنترل قند خون کمک می کنند.

انواع دیابت

دیابت یک بیماری متابولیک است که در انواع مختلف بروز می کند. آنچه در همه انواع دیابت مشترک است، افزایش قند (گلوکز) در جریان خون به دلیل اختلال در ترشح یا عملکرد انسولین توسط لوزالمعده است. هر نوع دیابت علت ها، ویژگی ها و روش های درمان خاص خود را دارد، اما رایج ترین انواع آن عبارت اند از:

پیش دیابت

پیش دیابت (دیابت خاموش) حالتی است که قند خون شما از حالت طبیعی بالاتر است اما هنوز به مرحله ای نرسیده که به عنوان دیابت نوع 2 تشخیص داده شود. با این حال اگر در این مرحله هستید لازم است سبک زندگی و تغذیه خود را تغییر دهید تا در معرض ابتلا به دیابت نوع 2 قرار نگیرید. پیش دیابت معمولا بدون علامت است تنها در برخی افراد با علائمی همچون تیرگی پوست گردن، زیر بغل و کشاله ران همراه است.

دیابت نوع دو

دیابت نوع دو یا همان دیابت بزرگسالی (adult-onset diabetes) زمانی بروز می کند که لوزالمعده انسولین کافی تولید نکند، بدن نتواند به درستی از انسولین استفاده کند یا هر دو مشکل هم زمان رخ دهند. در این حالت، قند خون ناشتا معمولا ۱۲۶ میلی گرم بر دسی لیتر یا بیشتر است. این بیماری که حدود ۶.۳٪ جمعیت جهان را درگیر کرده، بیشتر در بزرگسالان بالای ۴۵ سال شایع است و در کودکان به ندرت دیده می شود.

دیابت نوع یک

دیابت نوع 1 که با نام دیابت نوجوانی یا دیابت وابسته به انسولین شناخته می شود یک بیماری مزمن است. در این بیماری لوزالمعده انسولین کمی تولید می کند یا اصلا تولید نمی کند و از آنجایی که بدن برای جذب قند و از بین بردن آن نیاز به انسولین دارد، قند در خون تجمع می کند و وارد سلول ها می شود. قند مانند سم در سلول ها عمل می کند و به مرور زمان باعث فرسوده شدن رگ ها می شود. عوامل ژنتیکی و برخی ویروس ها ممکن است باعث ابتلا به دیابت نوع یک شوند. دیابت نوع یک دو اوج قابل توجه دارد، اوج اول در دورانی کودکی در سنین 4 تا 7 سال و اوج دوم در کودکان 10 تا 14 سال رخ می دهد.

دیابت بارداری

دیابت بارداری (GDM) نوعی دیابت است که برای اولین بار در دوران بارداری تشخیص داده می شود. برخلاف برخی دیگر از انواع دیابت، این نوع معمولا قابل کنترل و مدیریت است. با رعایت رژیم غذایی سالم، فعالیت بدنی منظم و در صورت نیاز مصرف دارو طبق توصیه پزشک، می توان قند خون را در محدوده طبیعی نگه داشت. در صورت عدم کنترل، دیابت بارداری می تواند سلامت مادر و جنین را به خطر بیندازد. خوشبختانه در بیشتر موارد، سطح قند خون پس از زایمان به حالت طبیعی باز می گردد. با این حال، مادرانی که دچار دیابت بارداری بوده اند، در معرض خطر بیشتر ابتلا به دیابت نوع ۲ در آینده هستند؛ بنابراین انجام آزمایش های منظم قند خون پس از بارداری توصیه می شود.

دیابت بی مزه

دیابت بی مزه که به آن اختلال وازوپرسین آرژنین نیز گفته می شود، وضعیتی است که در آن بدن شما مقدار زیادی ادرار دفع می کند و قادر به حفظ آب به طور معمول نیست. این اختلال ناشی از مشکلی در هورمونی به نام وازوپرسین آرژنین است؛ به طوری که بدن یا به اندازه کافی این هورمون را تولید نمی کند یا کلیه ها به درستی به آن پاسخ نمی دهند.
درمان دیابت بی مزه معمولا شامل مصرف داروهایی مانند دسموپرسین به همراه نوشیدن مایعات کافی در طول روز است که باید تحت نظر پزشک انجام شود.

جدول مقایسه انواع دیابت

دیابت درمان دارد؟

خیر. دیابت، مانند فشار خون، درمان قطعی ندارد؛ اما با مدیریت صحیح می توان قند خون را در محدوده هدف نگه داشت و از بروز عوارض جلوگیری کرد. مدیریت دیابت یک رویکرد چندجانبه است و با توجه به نوع دیابت و شرایط هر فرد، برنامه درمانی توسط پزشک تنظیم می شود. با این حال، اصول کلی کنترل دیابت در همه بیماران تقریبا مشابه است.

پایش قند خون

پایش قند خون از مهم ترین بخش های کنترل دیابت است. بسته به نوع بیماری و توصیه پزشک، ممکن است لازم باشد قند خون چندین بار در روز، به ویژه در دیابت نوع یک یا هنگام استفاده از انسولین، اندازه گیری و ثبت شود. این کار تنها راه اطمینان از ماندن قند خون در محدوده هدف است. بیماران مبتلا به دیابت نوع دو که انسولین دریافت نمی کنند معمولا دفعات کمتری قند خون خود را چک می کنند.

همچنین انجام آزمایش A1C هر سه ماه یک بار برای سنجش میانگین قند خون این بازه زمانی توصیه می شود. هدف اغلب بیماران بر اساس توصیه انجمن دیابت آمریکا، رسیدن به A1C کمتر از ۷ درصد است، مگر اینکه پزشک هدف دیگری تعیین کند.

داروهای خوراکی دیابت

داروهای خوراکی دیابت بیشتر برای بیماران مبتلا به دیابت نوع دو، پیش دیابت و گاهی دیابت بارداری تجویز می شوند. این داروها به روش های مختلف، مانند کاهش مقاومت به انسولین یا کاهش تولید گلوکز در کبد، باعث بهبود کنترل قند خون می شوند. متفورمین رایج ترین داروی خوراکی برای دیابت نوع دو است و انتخاب نوع دارو بر اساس آزمایش ها و شرایط هر بیمار صورت می گیرد.

انسولین

بیمارانی که به دیابت نوع یک مبتلا هستند برای ادامه حیات نیاز به انسولین دارند ، زیرا بدن آنها قادر به تولید این هورمون نیست. برخی بیماران دیابت نوع دو یا دیابت بارداری نیز ممکن است به انسولین نیاز داشته باشند. انسولین انواع مختلفی مانند کوتاه اثر، سریع اثر، متوسط اثر و طولانی اثر دارد و پزشک ممکن است بسته به وضعیت بیمار ترکیبی از آنها را در طول شبانه روز تجویز کند. از آنجا که انسولین خوراکی در دستگاه گوارش تجزیه می شود، مصرف آن به صورت تزریقی و معمولاً با قلم یا سرنگ انسولین انجام می شود.

رژیم غذایی

رعایت یک رژیم غذایی سالم و متعادل بخش مهم دیگری از درمان دیابت است. این رژیم باید بر پایه مصرف سبزیجات، میوه ها، پروتئین های کم چرب و غلات کامل باشد. کاهش مصرف قندهای ساده، کربوهیدرات های تصفیه شده، چربی های اشباع و غذاهای پرکالری ضروری است. در بیماران تحت درمان با انسولین، شمارش دقیق کربوهیدرات ها برای تعیین دوز انسولین اهمیت زیادی دارد. مصرف مواد قندی به طور محدود و تنها در صورت محاسبه و هماهنگی با برنامه غذایی امکان پذیر است.

برای درک بهتر اینکه چه مقدار قند یا چه مواد غذایی می توانید مصرف کنید بهتر است به پزشک تغذیه مراجعه کنید تا یک برنامه غذایی کامل برای شما در نظر گیرد.

فعالیت بدنی

فعالیت بدنی منظم نیز نقش کلیدی در مدیریت دیابت دارد. ورزش باعث کاهش قند خون از طریق انتقال بیشتر گلوکز به سلول ها و افزایش حساسیت بدن به انسولین می شود. توصیه می شود بیماران حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط در هفته داشته باشند. پیش از آغاز ورزش، تأیید پزشک الزامی است و همچنین باید از نشستن طولانی مدت پرهیز کرد و هر ۳۰ دقیقه چند دقیقه حرکت داشت.

نکته: با رعایت رژیم غذایی سالم، فعالیت بدنی منظم، پایش دقیق قند خون و مصرف صحیح داروها می توان با وجود دیابت نیز زندگی سالم و باکیفیتی داشت و خطر بروز عوارض را به حداقل رساند.

کنترل و درمان دیابت با رژیم فستینگ

رژیم فستینگ یا روزه داری متناوب روشی تغذیه ای است که در آن مصرف مواد غذایی به بازه زمانی مشخصی در طول شبانه روز محدود می شود. در این رژیم، یا میزان غذا بسیار کم است یا به طور کامل حذف می شود و تنها نوشیدنی های غیرالکلی و بدون قند مانند آب، قهوه و چای مجاز هستند.

پژوهش ها نشان داده اند که بسیاری از افراد با پیروی از این روش، توانسته اند قند خون خود را به شکل قابل توجهی کاهش داده و حتی مصرف داروهای دیابت را قطع کنند.
با این حال، پیش از شروع چنین رژیمی، مشاوره و نظارت پزشک ضروری است.

روش های رایج فستینگ

• روش 16:8: تمام وعده های غذایی روزانه در یک بازه ۸ ساعته مصرف می شود (مثلا از ساعت ۹ صبح تا ۵ عصر). در ۱۶ ساعت باقی مانده، فرد روزه دار بوده و تنها مجاز به نوشیدن مایعات بدون قند است.
• روش 5:2: در دو روز غیرمتوالی هفته، کالری دریافتی به حدود ۵۰۰–۶۰۰ کالری محدود می شود. در پنج روز دیگر، فرد به طور عادی و بدون محدودیت خاص غذا می خورد.

نکات مهم در رژیم فستینگ

• در روزهای ابتدایی ممکن است احساس گرسنگی یا هوس شدید ایجاد شود، اما معمولاً این حالت با گذشت زمان کاهش می یابد.
• در بازه مجاز خوردن، وعده های غذایی مغذی با مقادیر کافی سبزیجات، میوه، غلات کامل، حبوبات و دانه ها مصرف کنید.
• مصرف آب و مایعات مجاز در طول ساعات روزه داری برای حفظ آب بدن بسیار مهم است.

کنترل دیابت با آمپول مانجارو

آمپول مانجارو یک روش نوین و مؤثر برای کنترل دیابت نوع ۲ است. این دارو برخلاف برخی روش های سنتی کنترل دیابت، علاوه بر کاهش قند خون، می تواند به بهبود حساسیت بدن به انسولین و در برخی افراد کاهش وزن کمک کند. مونجارو در دوزهای مختلف ۲.۵، ۵، ۷.۵، ۱۰ و ۱۵ میلی گرم عرضه می شود و پزشک با توجه به شرایط و سطح قند خون شما، دوز مناسب را تعیین می کند.
مانجارو قادر است قند خون را در مدت زمان نسبتاً کوتاهی به محدوده طبیعی نزدیک کند، اما مانند سایر داروهای دیابت، بیماری را به طور کامل درمان نمی کند و برای حفظ اثر، معمولا نیاز به مصرف مداوم طبق نظر پزشک دارد. لازم به ذکر است پس از اتمام هر دوره از آن باید به پزشک مراجعه کنید و قند خون شما بررسی شود تا در صورت نیاز مصرف آن را متوقف کنید.

کنترل دیابت با داروها

داروهای خوراکی نقش مهمی در کنترل و مدیریت دیابت نوع ۲ دارند و با کمک به کاهش سطح قند خون، به حفظ آن در محدوده هدف کمک می کنند. این داروها معمولا برای افرادی تجویز می شوند که بدنشان هنوز مقداری انسولین تولید می کند اما به دلیل مقاومت به انسولین یا ترشح ناکافی، قند خونشان بالا می رود. بسته به شرایط بیمار، داروهای خوراکی می توانند به صورت تکی یا در ترکیب با سایر داروها (از جمله انسولین) استفاده شوند.

در مقابل، برای دیابت نوع ۱ که بدن به طور کامل قادر به تولید انسولین نیست، درمان بر پایه تزریق انسولین است که به شکل قلم یا سرنگ انسولین استفاده می شود. در این بیماران، داروهای خوراکی جایگزین انسولین نیستند اما ممکن است در موارد خاص به همراه آن استفاده شوند.

دمنوش برای دیابت

روش های سنتی می توانند نقش کمکی در کنار داروهای دیابت داشته باشند، اما به هیچ وجه جایگزین درمان اصلی نیستند. پزشکان نوشیدنی های شیرین مثل نوشابه، آبمیوه های صنعتی و سایر نوشیدنی های قندی را برای بیماران دیابتی ممنوع کرده اند. از آنجایی که تأمین آب بدن فقط با نوشیدن آب ساده انجام نمی شود، استفاده از برخی دمنوش ها می تواند هم تنوع طعمی ایجاد کند و هم به تنظیم قند خون کمک نماید.

چای سبز

چای سبز حاوی ترکیبی فعال به نام اپی گالوکاتچی (EGCG) است که جذب گلوکز در سلول های عضلانی را افزایش می دهد و به کنترل قند خون و کاهش چربی کمک می کند. چای سبز فواید بسیاری برای سلامت جسم و روان دارد و در کنار تنظیم قند خون می تواند وزن را نیز کاهش دهد و به آرامش روان کمک کند.

 

چای سیاه

چای سیاه یکی از پرمصرف ترین نوشیدنی های جهان است که سرشار از آنتی اکسیدان هایی مانند پلی فنول ها و تئافلاوین ها می باشد. این ترکیبات می توانند با بهبود عملکرد انسولین و کاهش استرس اکسیداتیو، خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را کاهش دهند. تحقیقات نشان داده اند که مصرف منظم چای سیاه ممکن است به بهبود تحمل گلوکز و تنظیم قند خون کمک کند و در افرادی که در مرحله پیش دیابت هستند، روند پیشرفت بیماری را کند نماید.

دمنوش بابونه

دمنوش بابونه سرشار از آنتی اکسیدان هایی مانند آپیژنین است که می تواند از آسیب های عصبی ناشی از دیابت نوع ۲ پیشگیری کند. این دمنوش خاصیت آرام بخش دارد، به کاهش استرس کمک می کند و کیفیت خواب را بهبود می بخشد. تحقیقات نشان داده اند که مصرف منظم چای بابونه می تواند سطح قند خون را کاهش دهد؛ این اثر به دلیل افزایش ذخیره سازی گلوکز در کبد و کاهش قند در جریان خون ایجاد می شود.

رژیم غذایی برای افراد دیابتی

لازم است افراد دیابتی برای جلوگیری از عوارض و آسیب های قند خون حتما تحت نظر پزشک متخصص غدد و متابولیسم باشند. لازم به ذکر است علاوه بر داروها فرد مبتلا به دیابت موظف است از مصرف برخی مواد غذایی پرهیز کند و مواد سالم را جایگزین کند. یک الگوی تغذیه ای غنی از مواد مغذی و کم چرب و کالری که شامل میوه ها، سبزیجات و غلات کامل است برای افراد دیابتی توصیه می شود. پزشک شما احتمالا توصیه می کند به پزشک تغذیه مراجعه کنید تا یک برنامه غذایی سالم داشته باشید.

سبزیجات

توصیه می شود افراد دیابتی روزانه 2 تا 4 فنجان سبزیجات مصرف کنند. سبزیجات غنی از فیبر هستند و به فیبر به کنترل و مدیریت قند خون کمک می کند. انواع سبزیجات موثر برای قند خون عبارتند از:

هویج: هویج سرشار از فیبر است و باعث می شود زودتر احساس سیری کنید. همچنین منبع عالی ویتامین A است که برای تقویت سیستم ایمنی و سلامت چشم ضروری است.

بروکلی: فیبر موجود در بروکلی به عنوان یک پروبیوتیک عمل کرده و به رشد باکتری های مفید روده کمک می کند که می تواند در کنترل قند و کلسترول موثر باشد.

کدو سبز: حاوی لوتئین و زئاگزانتین است، به کاهش خطر بیماری قلبی و جلوگیری از افزایش سریع قند خون کمک می کند.

کلم: منبع غنی ویتامین C و فیبر که می تواند از افزایش قند خون جلوگیری کند.

اسفناج: این سبزی سرشار از آهن و آلفالیپوئیک اسید است و می تواند علائم نوروپاتی در افراد مبتلا به دیابت را کاهش دهد.

گوجه فرنگی: منبع عالی لیکوپن؛ که با کاهش خطر بیماری قلبی، برخی سرطان ها و بهبود قند خون مرتبط است.

خیار: پر آب، کم کالری و ضد التهاب است و می تواند به کاهش قند خون کمک کند.

کاهو: سرشار از فیبر و آب، منبع خوب ویتامین K و مناسب برای کنترل جذب قند در خون است.

لوبیا سبز: حاوی فیبر، ویتامین C و A است.

قارچ: داروی متفورمین ویتامین B را جذب می کند، قارچ سرشار از ویتامین B6 است و کمبود این ویتامین را در بدن جبران می کند.

میوه ها

میوه ها غنی از فیبر هستند و باعث ایجاد احساس سیری و کاهش میل به خوراکی های ناسالم کمک کنند. برای افراد مبتلا به دیابت توصیه می شود میوه هایی مصرف کنند که شاخص گلیسیمی آنها کمتر از 69 میلی گرم باشد. این میوه ها عبارتند از:

گریپ فورت: این میوه حاوی 91٪ آب، سرشار از ویتامین C، با شاخص گلیسمی 25 میلی گرم و دارای فیبر فراوان است. طعم تلخ طبیعی این میوه حساسیت بدن به انسولین را افزایش می دهد.

توت فرنگی: این میوه حاوی ویتامین ها، آنتی اکسیدان ها و فیبر فراوانی است که به کنترل دیابت کمک می کند. این میوه با شاخص گلیسمی 41 میلی گرم و کربوهیدارت پایین به کاهش احساس ضعف و گرسنگی مداوم افراد دیابتی و حفظ انرژی و تعادل قندخون کمک می کند.

پرتقال: این میوه علاوه بر دیابت روی بسیاری از بیماری های دیگر اثر مثبت دارد. فیبر زیاد، قند کم و ویتامین های C و B1 فراوان موجود در پرتقال به کنترل قند خون کمک می کنند. این میوه 87٪ آب دارد و شاخص گلیسمی آن 44 میلی گرم است.

گیلاس: این میوه با شاخص گلیسمی پایین 22 میلی گرم، سرشار از ویتامین های B9، A، C، آنتی اکسیدان ها، آهن، پتاسیم؛ منیزیم و فیبر است. گیلاس غنی از آنتوسیانین ها است که به کاهش قند خون و افزایش تولید انسولین تا 50٪ کمک می کنند.

سیب: گلابی حاوی 84٪ آب، فیبر فراوان و ویتامین های مفید است که قند خون را کنترل می کند. این میوه با شاخص گلیسیمی 38 میلی گرم باعث افزایش حساسیت بدن به انسولین می شود. با مصرف روزانه یک عدد گلابی میل شما به شیرینی کاهش پیدا می کند.

آلو: این میوه کالری و شاخص گلیسمی بسیار پایینی دارد. فیبر بالای این میوه آن را به گزینه ای عالی برای بیماران دیابتی و قلبی تبدیل کرده است.

آووکادو: چربی های سالم و پتاسیم موجود در آووکادو برای بیماران دیابتی بسیار مفید است. این میوه به کاهش تری گلیسیرید و کلسترول کمک می کند. شاخص گلیسمی آووکادو 15 میلی گرم است که این مقدار بسیار پایین و ایمن است.

هلو: این میوه شاخص گلیسمی پایین و فیبر زیاد به همراه آنتی اکسیدان ها و ویتامین های مفید دارد و برای بیماران دیابتی انتخابی عالی محسوب می شود.

عناب: عناب با شاخص گلیسمی پایین 25 میلی گرم به کاهش قند خون کمک می کند.

غلات

شاید این باور غلط برای شما نیز ایجاد شده باشد که غلات حاوی کربوهیدرات هستند و استفاده از آنها باعث می شود قند خون شما افزایش یابد، پس باید آن را کاملا از رژیم غذایی حذف کنید. اما این یک باور غلط است، نکته مهم این است که غلات سالم که فواید سلامتی دارند انتخاب کنید و از غلات فرآوری شده و تصفیه شده پرهیز کنید. برخی غلات مفید برای دیابت عبارتند از:

جو دوسر (Oats) : هر فنجان جو دو سر حاوی 154 کالری، 4 گرم فیبر، 27 گرم کربوهیدرات، 6 گرم پروتئین و 63 میلی گرم منیزیم است. جو دوسر گلیسمی پایینی دارد و سرشار از فیبر محلول است که جذب قند را کند کرده و کنترل قند خون را بهبود می بخشد. همچنین کلسترول را کاهش می دهد و به سلامت قلب کمک می کند.

کینوا (Quinoa) : هر فنجان کینوا پخته شده حاوی 222 کالری، 5 گرم فیبر، 8 گرم پروتئین، 118 میلی گرم منیزیم و 39 گرم کربوهیدرات است. کینوا یک پروتئین کامل است و فیبر و منیزیم آن به تثبیت قند خون کمک می کند. فیبر برای این غله احساس سیری را در افزایش می دهد و با مصرف آن در هر وعده غذایی چند ساعت مداوم فرد احساس ضعف و گرسنگی نمی کند.

گندم سیاه (Buckwheat) : هر فنجان گندم سیاه سرشار از منیزیم و فیبر بوده و به بهبود حساسیت به انسولین کمک می کند. آنتی اکسیدان های موجود در آن جذب قند را کند کرده و به کنترل قند خون کمک می کند.

بلغور گندم (Bulgur) : هر فنجان بلغور گندم پخته شده سرشار از پروتئین، منیزیم و فیبر است که باعث هضم آهسته کربوهیدرات و کنترل بهتر قند خون بعد از غذا می شود.

جو (Barley) : جو حاوی فیبر، پروتئین و منیزیم است و قند خون را تنظیم کرده و کلسترول را کاهش می دهد.

برنج قهوه ای (Brown Rice) : هر پیمانه برنج قهوه ای پخته شده حاوی 3.5 گرم فیبر، 5 گرم پروتئین و 84 میلی گرم منیزیم است. این غله سبوس و جوانه خود را حفظ کرده و فیبر و مواد مغذی بیشتری نسبت به برنج سفید دارد.

رژیم غذایی مناسب برای دیابت

اگر مبتلا به دیابت هستید، احتمالا در طول روز احساس ضعف زیادی دارید و مجبور به مصرف مواد غذایی چندین بار در روز هستید اما لازم است بدانید راه های دیگری برای کنترل گرسنگی و احساس سیری جز مصرف مواد غذایی نیز وجود دارد که در ادامه آنها را شرح می دهیم.

به عنوان میان وعده از میوه هایی که کربوهیدرات کمی دارند استفاده کنید تا هم احساس سیری داشته باشید و هم به کمک فیبر آنها قند خون شما نیز کاهش یابد.

غلات مفید برای افراد دیابتی را جایگزین غذاهایی که روزانه مصرف می کردید کنید تا در کنار ماندن سطح قند خون در حالت طبیعی احساس سیری بیشتری داشته باشید.

به جای گوشت قرمز از ماهی یا گوشت مرغ به عنوان وعده غذایی استفاده کنید تا هم پروتئین بدن شما تامین شود و هم قند خون شما در حالت طبیعی باشد.

از مصرف آب میوه های شیرین شده با شکر و شیرینی پرهیز کنید.

میوه ها و مواد غذایی مفید و مضر

سوالات متدوال درباره دیابت

دیابت از مادر به ارث می رسد یا پدر؟

هم پدر و هم مادر می توانند ژن های مرتبط با دیابت را به فرزند منتقل کنند. اگر یکی از والدین مبتلا باشد، احتمال ابتلا حدود ۱۵ تا ۳۰ درصد افزایش می یابد، اما اگر هر دو والدین دیابت داشته باشند این احتمال بسیار بیشتر می شود. با این حال، ژنتیک تنها بخشی از ماجراست و سبک زندگی سالم (تغذیه مناسب، کنترل وزن و فعالیت بدنی) می تواند این ریسک را به طور چشمگیری کاهش دهد.

قند خون نرمال چند است؟

قند خون نرمال در آزمایش ناشتا، کمتر از 99 میلی گرم بر دسی لیتر است. اگر قند خون شما از بیش از 100 میلی گرم باشد، غیر طبیعی در نظر گرفته می شود.

بهترین غذا برای دیابتی ها چیست؟

سبزیجات غیر نشاسته ای، میوه ها با شاخص گلیسمی پایین

آیا دیابت ارثی است؟

بله عوامل ژنتیکی در شکل گیری دیابت نقش دارند، اما لازم است بدانید این تنها عامل نیست و عواملی همچون سبک زندگی و تغذیه نیز می توانند در ابتلا به دیابت تاثیر داشته باشند.

آیا قهوه گانودرما برای دیابت مفید است؟

قهوه گانودرما به بهبود مقاومت بدن به انسولین کمک می کند.

جایگزین نان برای دیابت چیست؟

بهتر است نان سبوس دار یا نان جو مصرف کنید.

دیابت نوع دو درمان دارد؟

خیر. درمان قطعی برای دیابت نوع دو وجود ندارد تنها با تغییر سبک زندگی، رژیم غذایی و مصرف برخی داروها می تواند سطح آن را در محدوده طبیعی نگه داشت.

کنترل دیابت نوع 1 بدون تزریق انسولین امکان پذیر است؟

خیر. بدون تزریق انسولین زندگی افراد مبتلا به دیابت نوع یک به خطر می افتد زیرا بدن آنها قادر به تولید انسولین نمی باشد.